The Lifelong Learner

Mở đầu

Mấy hôm nay báo chí có đưa tin tương đối nhiều về sự sụp đổ của một ngân hàng lớn ở Mỹ là “Silicon Valley Bank” hay SVB, một trong 16 ngân hàng lớn nhất tại Mỹ với giá trị hơn 200 tỷ đô. Hôm nay tiện lúc tôi có một ít thời gian rảnh nên tôi quyết định tìm hiểu một chút về chủ đề này và tóm gọn nó lại cho những ai quan tâm.

Cách ngân hàng thường vận hành

Trước khi đi vào những diễn biến chính của câu chuyện về SVB trong những ngày qua thì tôi muốn nói qua một chút về một trong những mô hình kinh doanh phổ biến của ngân hàng.

Một trong những dịch vụ cơ bản của ngân hàng là thiết lập tài khoản để cho khách hàng có thể lưu trữ tiền mặt của họ tại đó. Việc cất tiền ở ngân hàng sẽ nâng cao tính an toàn cũng như tạo ra sự tiện nghi trong cuộc sống. Vì vậy, trong thời điểm hiện tại, không còn ai lưu trữ một số tiền lớn ở trong nhà nữa. Và những doanh nghiệp thì cũng không phải là ngoại lệ, họ cũng chọn cách cất tiền ở ngân hàng để đám bảo tính an ninh cũng như tối ưu hóa những hoạt động chi trả thanh toán trong việc kinh doanh của họ.

Nhưng ngân hàng sẽ làm gì với số tiền được lưu trữ đó? Thường thì họ sẽ đem số tiền này đi đầu tư để sinh lời và một trong những hình thức đầu tư này là mua trái phiếu (“bond“).

Ngoài ra, để ngân hàng có thể tồn tại được trong cuộc chơi này thì họ bắt buộc phải tuân thủ theo 2 nguyên tắc sau đây:

1. Doanh thu từ việc đầu tư sinh lời phải cao hơn chi phí mà họ bỏ ra
2. Ngân hàng luôn phải đảm bảo rằng mình có đủ thanh khoản (“liquidity“) để khách hàng có thể sử dụng số tiền mình đã gửi vào bất cứ lúc nào.

Tất nhiên là mô hình kinh doanh của ngân hàng trên thực tế sẽ phức tạp hơn rất nhiều. Nhưng để có thể hiểu được câu chuyện đằng sau sự sụp đổ của SVB thì tạm thời chúng ta chỉ cần tập trung vào mô hình kinh doanh này.

Những diễn biến xảy ra với SVB

Trong thời điểm Covid-19

Do tác động của Covid-19 và kèm theo là những quy định về cách ly được nhà nước đưa ra, có rất nhiều công ty khởi nghiệp (“startups“) về công nghệ đã thu lại được một số lợi nhuận lớn. Bởi vì vào thời điểm đó, nhu câu mua bán và sử dụng dịch vụ online của người dân được tăng cao.

Vì khách hàng của SVB chủ yếu là những startups như ở trên, nên việc họ làm ăn có lợi nhuận cao cũng đồng nghĩa với việc tiền gửi vào ngân hàng sẽ tăng lên một cách bất thường.

Dựa vào số tiền gửi này, SVB đã quyết định dùng một phần lớn để đầu tư vào trái phiếu dài hạn của nhà nước Mỹ. Trên lý thuyết thì quyết định này không có gì là sai vì rủi ro của trái phiếu này là rất thấp.

Ngân hàng trung ương FED tăng lãi suất

Tuy nhiên vào năm 2022, tình trạng lạm phát tăng cao khiến cho ngân hàng trung ương Federal Reserve System (“FED“) phải đưa ra quyết định tăng lãi suất.

Và theo quy luật thường thấy, khi lãi suất tăng lên thì nhiều nhà đầu tư sẽ quyết định bán trái phiếu cũ để mua trái phiếu mới với lãi suất cao hơn. Do đó, giá trị của trái phiếu cũ sẽ giảm mạnh (dựa trên quy luật cung và cầu).

Nhưng việc này trước mắt thì vẫn không có ảnh hưởng gì lớn đối với SVB. Bởi vì trên lý thuyết, nếu họ có thể giữ số trái phiếu này tới hết kỳ hạn thì họ sẽ không phải chịu lỗ.

Việc làm ăn của các công ty công nghệ không được thuận lợi

Cũng vào năm 2022, ngoài việc lạm phát tăng cao thì còn xuất hiện một hiện tượng khác nữa, đó là việc các công ty về công nghệ bị ảnh hưởng nặng nề từ nền kinh tế chung của thế giới. Do đó, các startups bắt đầu phải sử dụng đến số tiền mà họ đã lưu trữ tại SVB để chi trả cho những khoản làm ăn thua lỗ của họ, dẫn đến việc SVB bị thiếu hụt nghiêm trọng về thanh khoản, bắt buộc họ phải bán số trái phiếu mà mình đang nắm giữ, bất chấp việc họ sẽ bị lỗ nặng.

Việc bán tháo trái phiếu cùng với việc thua lỗ kéo theo đã làm cho các nhà đầu tư cũng như những khách hàng khác của SVB lập tức bị hoang mang. Các nhà đầu tư thì quyết định rút vốn khiến giá cổ phiếu của SVB bị giảm mạnh. Còn những khách hàng có tài khoản ở ngân hàng này thì ồ ạt kéo đến để rút tiền ra, tạo ra một hiện tượng được gọi là “bank runs“.

Chính vì lí do này, chỉ trong một thời gian rất ngắn, luật chơi 1) và 2) mà tôi liệt kê ở trên đã không còn được đảm bảo. Đây cũng chính là lí do dẫn đến sự sụp đổ như hiện tại của ngân hàng SVB.

Kết luận

Trong vụ việc này thì tôi đã không bỏ ra quá nhiều thời gian để nghiên cứu và đánh giá cụ thể về việc SVB đã làm sai điều gì trong quy trình quản trị rủi ro của họ. Tuy nhiên, tôi chỉ muốn nhấn mạnh quan điểm cá nhân của mình, rằng giá trị lớn nhất của một ngân hàng chính là “niềm tin” của khách hàng. Một khi cái niềm tin này bị đánh mất thì việc ngân hàng sụp đổ nhanh chóng là một điều rất hiển nhiên.

Còn bạn thì sao? Bạn nghĩ gì về việc ngân hàng SVB bị sụp đổ và những hệ quả tiếp theo của nó?

Nguồn

The Guardian (2023), Silicon Vally Bank: why did it collapse and is this the start of a banking crisis.

Wall Street Journal (2023), The Silicon Valley Bank Collapse, Explained.