Bài viết tóm tắt và chia sẻ những nội dung mà mình thấy rất tâm đắc trong cuốn sách “The Master of Self: A Toltec Guide to Personal Freedom” của tác giả Don Miguel Ruiz Jr.
Cảnh báo là phần chia sẻ của mình sẽ “spoil” trước nội dung của sách. Ai chưa đọc sách thì nên cân nhắc trước khi đọc bài viết của mình nhé.
Về toàn cảnh, cuốn sách đã cho mình một góc nhìn vừa mới mà cũng vừa quen về hành trình khám phá bản thân và đi tìm tự do đích thực cho chính mình của người Toltec, một dân tộc xuất hiện vào cuối thế kỷ thứ 5 tại trung bộ Châu Mỹ (Mexico). Điều mình cảm thấy thú vị nhất là khi đọc quyển sách này là nó mang lại cho mình một cảm giác rất quen thuộc. Những triết lý được diễn giải trong cuốn sách khá giống, nếu không muốn nói là y hệt như triết lý của Phật Giáo. Điểm khác biệt duy nhất là thay vì sử dụng những ngôn từ và hình ảnh mà chúng ta thường gặp trong kinh Phật, tác giả đã sử dụng cách truyền đạt của người Toltec.
Tóm tắt nội dung
Cuộc sống là một giấc mơ
Đối với người Toltec, cuộc sống mà chúng ta đang trải nghiệm hằng ngày thực chất chỉ là một “giấc mơ“. Khi ta đang ngủ, giấc mơ đó bị giới hạn bởi ít “quy luật” hơn nên cảm giác về không gian và thời gian cũng mơ hồ hơn. Còn khi ta thức thì giấc mơ này sẽ bị bó buộc bởi những “quy luật vật lý” (trong sách thì tác giả gọi đó là physical frame). Nhưng nhìn chung, chúng ta chỉ đang tiếp xúc với sự sống thông qua những giác quan của chính mình. Những giác quan này sẽ tiếp thu thông tin từ bên ngoài để tâm trí diễn dịch chúng, tạo ra “thực tại” của cá nhân bạn về cuộc sống. Nếu hiểu theo cách này, chúng ta không thể loại bỏ khả năng tâm trí đã “thuyết phục” chúng ta rằng thực tại này có thật và nó là duy nhất. Mặc dù trên thực tế, nó có thể chỉ là một trong nhiều lớp thực tại mà chúng ta chạm tới được thông qua những giác quan của chính mình (ở đoạn này, bạn có thể liên tưởng đến bộ phim “Ma Trận” để dễ hình dung hơn). Còn trên thực tế, vạn vật trong vũ trụ này chỉ là “thông tin“.
Cuộc sống hay những giấc mơ cũng được chia ra làm nhiều qui mô khác nhau: giấc mơ của một cá thể, giấc mơ của một tập thể, giấc mơ của một đất nước, giấc mơ của toàn trái đất, thậm chí là toàn bộ vũ trụ cũng như đa vũ trụ.
Ngoài ra, tâm trí sẽ đưa ra đánh giá rằng giấc mơ mình đang trải nghiệm là một giấc mơ đẹp hay một cơn ác mộng.
Hai yếu tố giam hãn
Cách bạn tư duy và hành động như hiện tại không phải do tự nhiên mà có. Nó được hình thành từ nhiều nhân duyên khác nhau. Tuy nhiên, tổng hợp lại sẽ có hai yếu tố chính khiến cho bạn không thể tự do được, đó là sự thuần hóa (“domestication“) và sự bó buộc (“attachment“).
Sự thuần hóa được tạo ra khi bạn tiếp xúc và trao đổi thông tin trong cuộc sống (theo nghĩa rộng nhé, vì như mình đã đề cập đến ở trên, mọi thứ trong vũ trụ này đếu là thông tin). Dựa trên những trải nghiệm trong quá khứ, bạn sẽ cố gắng hành động để đạt được những kết quả “tốt” và tránh xa những kết quả “xấu”. Tuy nhiên định nghĩa về cái “tốt” và “xấu” ở đây lại là một sự tương đối và nó đến từ một khái niệm được gọi là tình yêu có điều kiện (“conditional love“). Bạn sẽ có trải nghiệm mà bạn cho là “tốt” khi bạn nhận được tình yêu thương nếu bạn đáp ứng đủ một điều kiện nào đó. Chính vì cái “tốt” này luôn đi kèm với cái “nếu” nên kết quả là bạn đã bị giam cầm, khiến bạn không thể tự do được.
Còn khái niệm về sự bó buộc thì khá dễ hiểu, nó đến từ những thứ đơn giản nhất như các vận dụng mà bạn sử dụng hằng ngày cho đến những mỗi quan hệ của bạn trong đời sống. Dù biết quy luật của sự vô thường, nhưng chúng ta ai cũng mong rằng những thứ này sẽ ở bên mình càng lâu càng tốt, thậm chí là mãi mãi.
Người kể chuyện
Bạn có nhận ra rằng trong đầu bạn có một giọng nói và nó đã tri phối rất lớn đến cái cách mà bạn nhìn nhận cuộc sống không? Trong cuốn sách này, tác giả gọi giọng nói đó là “người kể chuyện” (“the narrator“). Trong đầu bạn, người kể chuyện sẽ thực hiện “độc thoại”. Tùy theo cái cách mà cuộc độc thoại này diện ra, người kể chuyện sẽ trở thành kí sinh trùng (“parasite“) hoặc bạn đồng minh (“ally“) trên con đường khám phá bản thân của bạn.
Khi người kể chuyện độc thoại dưới góc nhìn của tình yêu có điều kiện, kí sinh trùng sẽ xuất hiện. Kí sinh trùng sẽ sử dụng sự thuần hóa cũng như sự bó buộc đã được cấy sẵn vào bạn bấy lâu nay, khiến bạn mãi đi lạc trong “sương mù” mà không nhận ra được mình thực sự là ai (giống như khái niệm “vô minh” trong Phật giáo).
Dưới vai trò của bạn đồng hành, người kể chuyện sẽ đưa bạn tới góc nhìn của tình yêu vô điều kiện. Trong vai trò này, người kể chuyện sẽ thực hiện những cuộc độc thoại “có tính xây dựng hơn“, giúp bạn nhìn ra hướng đi hiệu quả và bình an nhất trong cuộc sống. Tuy chưa phải là “sự thật” tuyệt đối, nhưng người bạn đồng hành sẽ giúp bạn nhìn rõ ra tấm gương đang phản chiếu cuộc sống như nó đang là mà không bị che mờ bởi màn sương u tối.
Ngoài ra, trong phần này, tác giả cũng nhắc đến “Authentic Self” / “Con Người Chân Thật” (trong Phật Giáo còn gọi là Phật Tánh). Con người chân thật chính là cái tối cao, là năng lượng hay linh hồn duy trì sự sống cho thân và tâm của bạn. Và trong hành trình “làm chủ chính mình” (“Master of Self“), bạn sẽ nhận ra rằng bạn không phải là người kể chuyện vì người kể chuyện không thể đại diện cho con người chân thật của bạn được.
Sự Nhận Biết
Theo lời tác giả, sự nhận biết chính là chìa khóa để bạn nhận ra rằng sự thuần hóa hay sự bó buộc chỉ là ảo tưởng.
Awareness is the process of focusing your attention on your body, your mind and your surrounding in the present moment.
Don Miguel Ruiz Jr.
Bằng cách này, bạn sẽ nhận biết được rõ ràng về những gì xảy ra bên ngoài và bên trong tâm trí của bạn cũng như gốc rễ của những lối tư duy đó. Đây là điểm mấu chốt trong quá trình làm chủ chính mình. Vì khi nhận ra được những hành vi của bản thân bao gồm những gì mình thích, mình không thích, những sự thuần hóa và sự bó buộc thì chúng ta mới có thể dần dần thấu hiểu được chính mình. Sau một quá trình thực hành, chúng ta sẽ học được cách đưa ra quyết định dựa trên những gì mà mình thực sự mong muốn, chứ không dựa trên “cái khung” của sự thuần hóa cũng như sự bó buộc. Điều này sẽ giúp cho chúng ta được tự do phát triển những mong muốn của mình trong cuộc đời này.
Tổng kết
Trong phần tóm tắt, mình đã lược bỏ đi rất nhiều nội dung trong cuốn sách. Tuy nhiên, đây là những điểm mà mình cảm thấy tâm đắc nhất, đọng lại được trong mình nhiều nhất.
Theo cảm nhận của mình, cuốn sách này vẫn chỉ là một cuốn “self-help” nữa nhưng nó đã cho mình được trải nghiệm một “làn gió” mới, một cách tiếp cận mới mà trước đây mình không hề biết đến.
Ngoài ra thì một lần nữa, cuốn sách này đã chứng minh khái niệm về “vạn pháp quy nhất“. Chân lý thực sự không thuộc về ai, tôn giáo hay các vị thầy tâm linh cũng chỉ là những cái duyên biểu hiện bên ngoài để chỉ cho ta thấy những góc nhìn khác nhau. Còn con đường mà chúng ta theo đuổi, chúng ta vẫn phải tự vững bước mà đi tiếp.
Hà Nội ngày 20 tháng 2 năm 2024,
Nguyên Tuệ Pháp
The Lifelong Learner 
Leave a comment