The Lifelong Learner

“…Once you embrace randomness, you are left with the task of making sense of the world and seeking out the patterns that can guide your behavior […] If we want to understand how probable things are and how the world works, the only way to figure out these probabilities is through experience…”

dịch sang tiếng Việt:

“…Một khi chúng ta chấp nhận sự ngẫu nhiên, thì nhiệm vụ của chúng ta là tìm hiểu về thế giới và tìm ra những hình mẫu có thể giúp chúng ta thay đổi hành vi của mình […] Nếu chúng ta muốn biết về khả năng mà mọi hiện tượng xảy ra cũng như caí cách mà thế giới vận hành, thì cách duy nhất (để tìm ra những xác suất trên) là qua trải nghiệm…”

Thoạt đọc qua thì ai cũng nghĩ đây là đoạn trích từ một cuốn sách nói về triết lý trong cuộc sống chứ không ai nghĩ rằng đây là một cuốn sách nói về chủ đề tài chính đúng không ạ? Nhưng đây thực sự là đoạn trích từ cuốn sách mang tên “Minh Triết trong Tài Chính” (The Wisdom of Finance) của tác giả Mihir A. Desai.

Bản thân mình tính đến nay thì đã làm việc trong lĩnh vực tài chính được hơn 8 năm rồi. Làm việc trong lĩnh vực này thì phần lớn mọi người sẽ nghĩ rằng mình là một người rất thích kiếm tiền qua thị trường tài chính, có đúng không ạ?… Nhưng trên thực tế thì tới thời điểm này, mình vẫn không quá hứng thú đến việc đầu tư, nếu có đầu tư thì cũng chỉ là một vài quỹ đầu tư thụ động mà mình không cần phải suy nghĩ quá nhiều về nó (có lẽ mình sẽ giải thích về góc nhìn của mình về việc đầu tư trong một bài viết khác nhé).

Lý do mình yêu thích lĩnh vực tài chính thực ra chỉ đơn giản là mình thấy nó là một lĩnh vực rất hay. Thông qua việc học cách quản lí tiền, chúng ta có thể học được rất nhiều về cuộc sống, về con người, về cách mà thế giới vận hành. Chính vì vậy, mình cảm thấy rất đồng cảm với suy nghĩ của tác giả Mihir.

Một trong những lí do chính mà chúng ta nghiên cứu tài chính, là bởi vì cuộc sống tồn tại một thứ được gọi là “sự ngẫu nhiên” (randomness). Có rất nhiều định nghĩa khác nhau về sự ngẫu nhiên nhưng nhìn chung thì sự ngẫu nhiên nói về tính không thể dự báo trước của một kết quả nào đó.

Vào thời xa xưa thì con người tin rằng “sự ngẫu nhiên” là cái gì đó nằm trong tay Thượng Đế và chỉ có ngài mới quyết định được kết quả của mọi hành động diễn ra. Sau này, cùng với sự phát triển, con người mới tìm hiểu kỹ về sự tồn tại của “sự ngẫu nhiên”. Họ nhận ra rằng, sự “ngẫu nhiên” không được ban phát từ một cá nhân nào đó mà là kết quả của một số định luận nhất định trong vũ trụ này. Vật lý thì giải thích nó qua “lượng tử” (quantum physics). Phật giáo thì giải thích sự ngẫu nhiên qua quy luật nhân duyên quả và sự vô thường. Còn các triết gia thì tìm cách trả lời câu hỏi rằng “sự ngẫu nhiên” có thực sự tồn tại hay không?

Lĩnh vực tài chính và quản trị rủi ro thì chọn một hướng đi “thực tế” hơn. Khi chúng ta không có đủ thông tin, thì chúng ta phải chấp nhận rằng “sự ngẫu nhiên” luôn luôn ở đó, đồng nghĩa với việc mọi quyết định chúng ta đưa ra dưới trạng thái này đều có chứa một sự “rủi ro” nhất định. Tuy nhiên, mặc dù chúng ta không có đủ hết thông tin để chắc chắn về kết quả, thì với kiến thức hay kinh nghiệm sẵn có, chúng ta sẽ có một “nhận thức” nhất định về quy luật của “sự ngẫu nhiên” mà từ đó có được những thông tin hữu ích về xác suất của những kết quả có thể xảy ra. Sử dụng những thông tin này, chúng ta có thể xác định được “cái giá phải trả” của những yếu tố rủi ro. Đây là một thông tin rất giá trị khi chúng ta phải đưa ra bất cứ quyết định nào trong cuộc sống.

Mình có một ví dụ đơn giản là khi bạn chuẩn bị bước chân ra đường để đi chợ mà bạn nhìn thấy bầu trời xám xịt thì với kinh nghiệm của mình, bạn chắc chắn phán đoán được ra là trời có thể sẽ mưa. Nếu trong nhà bạn vẫn còn đồ ăn dự trữ thì cái giá để bạn chấp nhận bị dính mưa và có thể bị ốm là quá cao. Tuy nhiên, nếu nhà bạn không còn gì để ăn thì việc đi chợ mua đồ ăn và có thể bị dính mưa là không thể tránh được vì bạn không còn lựa chọn nào khác.

Nói tóm lại, lĩnh vực tài chính nói chung, và quản trị rủi ro nói riêng, sẽ vận dụng những kiến thức đã và đang được nghiên cứu trong khoa học cũng như hành vi con người để giúp chúng ta nhìn nhận mọi thứ dưới góc độ của “xác suất” (probabilistic view). Bởi vì chúng ta chưa kết nối được với cái nhất thể, nên đây chính là cách duy nhất để chúng ta hiểu được thế giới rộng lớn ngoài kia. Càng có nhiều kiến thức, kinh nghiệm và trải nghiệm thì góc nhìn “xác suất” của chúng ta sẽ càng rõ ràng, càng chính xác, đồng nghĩa với việc chúng ta càng hiểu sâu hơn về thế giới xung quanh.

Frankfurt, ngày 18 tháng 5 năm 2024.