The Lifelong Learner

Bạn xin việc mãi mà vẫn chưa được?

Bạn đã nỗ lực rất nhiều, làm theo tất cả những hướng dẫn của người đi trước mà vẫn chưa thấy kết quả?

Bạn nhìn những người xung quanh và cảm thấy ai cũng đang tiến về phía trước, còn mình thì vẫn dậm chân tại chỗ?

Vậy thì bức thư này, tôi muốn viết dành riêng cho bạn.

Trong hơn 30 năm cuộc đời, tôi đã có cơ hội tiếp xúc với rất nhiều người có hoàn cảnh sống vô cùng khác nhau: người giàu có, người nghèo có, người thành công có, mà người chưa thành công thì lại càng nhiều.

Có một điều khiến tôi suy nghĩ khá lâu: những người tài năng nhất, nỗ lực nhất, dù có tư duy tốt và kỷ luật sắt thép, cũng chưa chắc là những người cuối cùng sẽ thành công.

Vậy họ còn thiếu điều gì?

Trên hành trình đi tìm lời giải cho sự thành công, tôi đã nghe không ít podcast và các cuộc phỏng vấn với những người thành công. Thật lòng mà nói, tôi chỉ cảm thấy được truyền cảm hứng trong thời gian đầu. Không hẳn vì những điều họ nói quá mới mẻ hay vì tôi thực sự học được điều gì đó khác biệt. Có lẽ đơn giản là họ đang nói đúng những điều tôi muốn nghe.

Nhưng càng nghe nhiều, tôi càng nhận ra những nội dung ấy cứ lặp đi lặp lại. Vẫn là những lời khuyên quen thuộc, chỉ được gói ghém trong những câu chuyện cá nhân khác nhau. Về bản chất, chúng vẫn xoay quanh vài điều: tập trung vào những vấn đề thiết yếu, luôn hành động, xây dựng các mối quan hệ và không ngừng học hỏi…

Nhưng đã bao giờ bạn tự hỏi: liệu có bao nhiêu người làm theo lời khuyên của những người thành công và rồi thực sự thành công?

Trên thực tế, tôi không tìm thấy bất kỳ nghiên cứu nào có thể chứng minh rõ ràng tính hiệu quả của những lời khuyên ấy. Bởi thước đo thành công của mỗi người quá khác nhau để có thể đặt lên cùng một bàn cân. Hơn nữa, việc nghe và tiêu thụ nội dung của người thành công hoàn toàn khác với việc thực sự áp dụng được những điều họ nói vào chính lối sống của mình.

Trong một nghiên cứu của Đại học Harvard mang tên “Do the Best Performers Really Give the Best Advice?”, các nhà nghiên cứu đưa ra kết luận rằng lời khuyên của những người thành công không thực sự hiệu quả hơn lời khuyên của những người bình thường.

Tuy nhiên, do một khái niệm được gọi là survivorship bias (thiên kiến kẻ sống sót) chúng ta thường có xu hướng muốn nghe lời khuyên từ những người đã thành công hơn. Vì thế, những lời khuyên của họ cũng được nhắc lại và xuất hiện nhiều hơn.

Ngoài ra, còn một điều rất hiển nhiên nhưng tôi cảm thấy những người thành công lại rất ít khi nhắc đến.

Đó chính là sự may mắn.

Khi đã thành công, người ta thường có xu hướng nhìn vào nỗ lực của bản thân và những quyết định mình đã đưa ra, thay vì nhìn vào những yếu tố tác động từ bên ngoài.

Ví dụ, Bill Gates sẽ ra sao nếu ông không có cơ hội tiếp xúc với máy tính từ khi còn trẻ? Steve Jobs sẽ thế nào nếu không có cơ hội gặp Steve Wozniak?

Vì vậy, lời khuyên của người thành công có thể luôn đúng, nhưng chúng ta cần hiểu rằng nó chỉ đúng trong hoàn cảnh và bối cảnh của chính họ. Không có điều gì bảo đảm rằng chỉ cần làm giống hệt họ thì chúng ta cũng sẽ thành công.

Ngay cả trong câu chuyện của chính tôi cũng vậy.

Cách đây 10 năm, khi vẫn còn ngồi trên ghế nhà trường, tôi đã có cơ hội thực tập tại ba ngân hàng khác nhau. Kết quả là trước khi tốt nghiệp, tôi đã nhận được lời mời làm việc toàn thời gian từ một công ty đa quốc gia.

Nhưng có rất nhiều yếu tố bên ngoài đã góp phần tạo nên sự thuận lợi trong hành trình tìm việc của tôi… những điều mà người ta không thể nhìn thấy trên CV.

Năm thứ hai đại học, tôi bắt buộc phải học môn Tin học và tình cờ phát hiện mình có khả năng lập trình. Vào thời điểm đó, đây là một kỹ năng mà tôi có thể mang vào gần như bất kỳ môi trường làm việc nào và biến nó thành lợi thế, vì rất ít sinh viên kinh tế biết lập trình mà mà các tác vụ về tự động hóa thì ngày càng nhiều.

Nếu không gặp được nhóm bạn người Đức, có lẽ tiếng Đức của tôi đã chẳng thể khá như bây giờ. Không chỉ vậy, họ còn là những người đã đồng hành và tiếp thêm động lực cho tôi trong suốt quãng thời gian đại học.

Nếu không có nền tảng toán học được học ở Việt Nam trong những năm cấp một và cấp hai, tôi chắc chắn đã không thể học tốt các môn định lượng, những môn học mang tính nền tảng khi theo đuổi ngành tài chính và quản trị rủi ro.

Trong cuốn sách Fooled by Randomness của Nassim Taleb (một tác giả mà tôi vô cùng yêu thích), ông đưa ra rất nhiều ví dụ và minh chứng về tác động của tính ngẫu nhiên đối với thành công.

Cuối cùng, ông đi đến một kết luận:

“No matter how sophisticated our choices, how good we are at dominating the odds, randomness will have the last word.”

Dù những lựa chọn của chúng ta có tinh vi đến đâu, dù chúng ta có giỏi kiểm soát xác suất đến mức nào, thì sự ngẫu nhiên vẫn sẽ là thứ nói lời cuối cùng.

Xin các bạn thứ lỗi cho sự “khiêu khích” của tôi trong bài viết này.

Tôi không có ý phủ nhận những nỗ lực, mồ hôi và nước mắt mà những người đi trước đã phải bỏ ra để đạt được thành công mà họ mong muốn. Tôi vẫn luôn tin rằng mọi nỗ lực của chúng ta đều đóng một vai trò không hề nhỏ trong thành công của chính mình.

Nhưng điều tôi muốn nói là: đôi khi, chỉ nỗ lực thôi vẫn chưa đủ.

Trong cuộc sống này, chúng ta vẫn luôn cần thêm một chút may mắn.

Và bởi chúng ta không thể thực sự thao túng sự may mắn, nên bạn hoàn toàn có quyền tự hào về những gì mình đã làm được… kể cả khi hiện tại mình vẫn chưa bằng… người ta.